» Alle arme kinderen naar school!
Foto *


Alle arme kinderen naar school!

De stadsscholen van Haarlem 1757-1857


Auteur: Dick van Gijlswijk
Tekstadvies: Leny Wijnands


Dick van Gijlswijk, onderwijskundige en lid van de Historische Werkgroep Haarlem, heeft dit boekje geschreven als uitbreidende tekst bij de gelijknamige zomertentoonstelling 2016 die vanaf vandaag is te zien in Gebouw De Hoofdwacht, Grote Markt 17 (hoek Smedestraat) in Haarlem. Dick is ook de initiatiefnemer en organisator van deze tentoonstelling.

Mijn tekstadvies omvatte voornamelijk bijsturen, want door zijn enorme kennis van het onderwerp werd hij soms verleid tot het maken van gedachtesprongen en het veronderstellen van het aanwezig zijn (niet dus!) van detailkennis van het onderwerp bij de argeloze lezer / bezoeker.

Voorafgaande aan de tentoonstelling en deze publicatie, is een artikel verschenen in HRLM, de Haarlemse stadsglossy, getiteld: Stadsarmenscholen 1750-1850; eveneens geschreven door Dick van Gijlswijk.


Net als bij de tentoonstelling zelf, is de publicatie verdeeld in drie grote hoofdstukken:

1. De periode 1757-1795, waarin de stad Haarlem zelf het onderwijs regelde;
2. De Bataaafs-Franse tijd, 1795-1813, waarin de (Frans georiƫnteerde en later Franse) overheid zich met het onderwijs ging bemoeien;
3. De periode 1813-1857, waarin behalve stabilisatie van alle onrust brengende veranderingen, ook onderwijsvernieuwing op nationaal niveau werd nagestreefd.

Binnen de chronologische ordening, worden thema's behandeld als lesroosters en leerlingenaantallen; criteria voor het toelaten van leerlingen tot de armenscholen; toelatingseisen voor de schoolmeesters; leerlingenuitval; schoolboeken en andere leermiddelen. Ook wordt aandacht gegeven aan de houding van de ouders, aan die van schoolbesturen en -inspecteurs, en aan de financiƫle kant van het verhaal.

Pronkstuk van de tentoonstelling is de zgn. Letterkast van Prinsen, de Haarlemse schoolmeester die meer dan 50 jaren onderwijs heeft gegeven en die een eigen lesmethode ontwikkelde, die tot in het buitenland navolging vond. Stevige kartonnetjes van een centimeter of acht, met daarop groot gedrukte letters (zodat ook de achterste bank ze kon lezen) konden in houten richels worden geplaatst, letter voor letter, met enkele dubbele letters voor bijvoorbeeld de dubbelklanken oe, au, ou, ui, eu.

Uit de veelheid van aanwezige les- en leesboekjes blijkt dat behalve spellen, lezen en rekenen, ook onderwezen werd in geschiedenis en aardrijkskunde. Daarnaast werd aandacht gegeven aan godsdienstig onderricht.

De tentoonstelling is zeer compleet; er is gewoon te veel om op te noemen.
Voor wie daarvoor belangstelling heeft: de tentoonstelling is geopend vanaf heden tot en met 24 september 2016, op vrijdag, zaterdag en zondag van 1300 tot 1700 uur, op het bovengenoemde adres. De tentoonstelling is gratis te bezoeken. Het gebouw is echter niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers.
Het hier besproken boekje is daar ook te koop voor E 5,-.

*
[ terug... ]Omhoog

BOEKEN (LABELS)

  • ELK ONDERSTAAND LABEL BEVAT DE TECHNISCHE GEGEVENS VAN EEN BOEK.

De druide van Caledonia

  • Historische roman. 533 pag. Copyright 2005: Leny van der Ley. ISBN 90-809241-40-3.

Tante Tanneke

  • Kinderboek. 233 pag. ISBN 90-700668-59-4. Copyright 2005: Leny van der Ley.

Twee handen vol

  • Schrijvers-collectief De Meer en Meer. Illustr: Joke Vastenouw. ISBN-10: 90-77764-43-7. ISBN-13: 978-90-77764-43-5. Copyright 2006: de auteurs (eigen verhalen) 216 pag.

De Hoofdprijs

  • De Hoofdprijs ea verhalen. 220 pag. Copyright 2006: Leny van der Ley. ISBN-10: 90-77764-60-7. ISBN-13: 978-90-77764-60-2. Haarlem, 2006.

Vrouwen van de Steen

  • Roman. 452 pag. Copyright 2007: Leny van der Ley. ISBN: 978-90-77764-58-9.

Meer dan steen ...

  • De Haarlemse kerken en andere gebedshuizen, vroeger en nu. Historisch onderzoeks-project. Eindred.: Leny Wijnands-van der Ley. Wormer/Haarlem, 2007. ISBN 978-90-78381-07-5. 148 pag. met honderden foto's.

Tanneke / Tijdtrimmer

  • Tante T. en de Tijdtrimmer. Kinderboek. 206 pag. Copyright 2008: Leny van der Ley. ISBN 978-90-77764-92-3.

Canon van Haarlem

  • Hist. Canon van Haarlem. Leny Wijnands, Piet de Rooy. 95 pag. Als serie in H'lems Dagbl. (mei-sep 2008). Uitg. HDC Media. ISBN 978-90-77842-27-0. Haarlem, 2008.

Tanneke / Zwerfbezem

  • Tante T. en de Zwerfbezem. Kinderboek. 160 pag. Copyright 2009: Leny van der Ley. ISBN 978-94-6008-020-3.

De Spaanse heks

  • Roman. 414 pag. Copyright 2009: Leny van der Ley. ISBN: 978-94-6008-059-3.

Sandy vanhet Sterrenduin

  • Roman. 188 p. Copyright 2010: Leny van der Ley. ISBN 978-90-484-1286-0.

Thrillende handen

  • Schrijverscollectief De Meer en Meer. ISBN 978-945-008-081-4. Copyright 2010: de auteurs (eigen verhaal) 254 pag.

De blauwe tegel

  • De blauwe tegel ea verhalen. Verhalenbundel. 256 pag. Copyright 2011: Leny van der Ley. ISBN 978-94-6008-098-2

Vierspan

  • Vier spannende verhalen. Copyright 2011: Leny van der Ley. ISBN: 978-94-6008-126-2. 276 pag.

Lieve Deugd

  • Hist. roman. 256 pag. Copyright 2012: Leny van der Ley ISBN 978-94-6008-130-9.

Tanneke / 7 mijlszeiler

  • kinderboek. 159 pag. ISBN 978-94-6008-148-4. Copyright 2012: Leny van der Ley

Het eiland v. Pep en Lis

  • kinderboek. 111 pag. ISBN 978-94-6008-179-8. Copyright 2013: Leny van der Ley

Kasteelspoken ea

  • Kasteelspoken en andere narigheid. Vier verhalen. 283 pag. Copyright 2013: Leny van der Ley. ISBN nummer 978-94-6008-180-4.

Drakengevecht

  • Roman. 270 pp. Copyright 2014: Leny van der Ley. ISBN:978-94-6008-210-8

Ratatouille

  • verhalenbundel. 229 pag. Copyright 2014: Leny van der Ley. ISBN 978-94-6008-229-0.

Branwen -Ynys Mon

  • Branwen - dochter van Ynys Mon. 268 pag. Copyright 2015: Leny van der Ley. ISBN: 978-94-6008-234-4.

Pep en Lis op vakantie

  • kinderboek, 93 pag. Copyright 2015: Leny van der Ley. ISBN 978-94-6008-257-3

De Wittenburg dynastie

  • Historische familieroman. 177 p. Copyright 2016: Leny van der Ley. ISBN: 978-94-6008-267-2

Gebrandmerkt

  • 25 middeleeuwse verhalen. 260 p. Copyright 2016: GodijnPublishing, Hoorn. ISBN 978-94-92115-19-5.

Lente-perikelen

  • Verhalenbundel. Schrijfgroep Primavera. 191 p. Copyright 2017: de auteurs (eigen tekst). ISBN: 978-94-6008-295-5.

Het Apollo orakel

  • novelle. 136 pag. ISBN: 978-90-484-4278-2. Copyright 2017: Leny van der Ley

Vallend blad

  • Korte verhalen. 137 pag. Copyright 2018: Lenyvanderley. ISBN 978-904-844-3734. NUR 303.

Een huisje in het bos

  • Moordverhaal. Copyright 2018: Leny van der Ley. 116 pag. ISBN: 978-9048-4441-44. NUR 331.

De meiden die...

  • De meiden die op reis gingen om te filosoferen. Novelle. 124 pag. Copyright 2019: Leny van der Ley.

Copyright 2002-2019